Het feit dat u dit logje leest kan twee dingen betekenen. U leest mijn laatste logje op betterthanbad.web-log.nl, of u leest mijn eerste logje op www.marcelvonk.nl. Want, inderdaad: ik ben verhuisd!

Leest u dit bericht op betterthanbad.web-log.nl, dan bent u bij dezen van harte uitdenodigd om eens www.marcelvonk.nl te komen kijken. Wacht, dat kan natuurlijk makkelijker: om op www.marcelvonk.nl te komen kijken. Naast al mijn volgende logjes treft u daar ook informatie aan over andere zaken waarmee ik me bezighoud: wetenschap, wetenschapspopularisatie, poker, noem maar op.

Leest u dit bericht al op www.marcelvonk.nl, dan heet ik u van harte welkom. Kijkt u eens op uw gemak rond, en laat u vooral weten wat u van mijn nieuwe thuis vindt. Dat kan via het e-mailformulier, maar natuurlijk ook via een ouderwetse reactie onderaan dit logje.

Over reacties gesproken: de mogelijkheid tot reageren op de oude website is hierbij afgesloten. In de komende tijd ga ik alle oude logs ook naar de nieuwe site verhuizen, en vanaf dan is de mogelijkheid tot reageren op oude berichten weer open. Tot die tijd geldt: teruglezen kan op de oude site, reageren op de nieuwe.

De aanleiding van dit alles? Op 10 mei komt mijn populairwetenschappelijke boek Snaartheorie uit. Dat leek me een goede reden om de domeinnaam marcelvonk.nl, die ik al jaren geleden geregistreerd heb, eens te gaan gebruiken. Tsja, en als je dan toch een nieuwe site bouwt (pardon, laat bouwen – dankjewel Roos!) kun je daar ook maar beter je hele elektronische hebben en houwen neerzetten. Ik weet na jarenlange emigratie-ervaring hoe lastig het is als je eigendommen over twee of drie huizen verspreid zijn.

Behalve de lokatie en de nieuwe look verandert er voor u als webloglezer overigens weinig. De naam van mijn blog is nog altijd dezelfde, al is de plaats ervan iets minder prominent, en is de vertrouwde boomstam verdwenen. Ook aan de frequentie van schrijven zal weinig veranderen. Vaak als ik inspiratie heb, weinig als ik geen tijd heb. En tenslotte: ondanks dat ik nu opeens een achternaam heb, zal ook de inhoud en vorm van de logjes grofweg hetzelfde blijven. Kortom: hopelijk zult u zich in mijn nieuwe huis net zo thuisvoelen als in het oude.

Nogmaals, dus: van harte welkom! Let niet op de dozen. Koffie?

Ik heb een Vlaamse collega die me steevast in het Engels aanspreekt. Ik kom die collega misschien xe9xe9n of twee keer per jaar tegen, op conferenties en dergelijke, en elke keer groet hij me weer hartelijk met "hey, how have you been?".

Ik weet nooit zo goed hoe ik daarop moet reageren. Ga ik in het Engels verder, of geef ik antwoord in het Nederlands? Ik heb beide strategiexebn uitgeprobeerd, en zodra ik op het Nederlands overstap neemt hij dat direct over. Maar waarom begint hij dan toch steeds in het Engels? Vergeet hij keer op keer dat we dezelfde taal spreken? Vindt hij het prettiger om in het Engels te communiceren? Is mijn Hollandse accent zo afschrikwekkend? Vergis ik me al jaren, en komt mijn zogenaamd Vlaamse collega eigenlijk uit Wallonixeb?

De keuze tussen het Engels en het Nederlands is wel vaker een lastige. Zo is daar bijvoorbeeld het fenomeen Facebook. Veel facebookgebruikers hebben een internationaal getinte vriendenlijst, en schrijven hun statusupdates dus in het Engels. Maar als je bij een Nederlandse vriend of vriendin op zo’n update reageert,  welke taal gebruik je dan?

Nog zo’n geval: een weblogger die jarenlang in het Nederlands schrijft stapt over op het Engels. Verander je de taal waarin je reageert mee, of blijf je gewoon in het Nederlands reageren?

Meestal hebben beide opties hun voor- en nadelen. Allereerst is er natuurlijk de grootte van de doelgroep. Ik ben niet zo’n "me too"-reageerder: als ik een reactie schrijf is dat meestal met een goede reden. Ik gun het dan ook iedereen om van die pareltjes van wijsheid mee te genieten. Het bij voorbaat uitsluiten van 99% van de wereldbevolking is dan toch jammer. Engels, dus?

Tweede bepalende factor: hoeveel tijd kost het? Een tweeregelige reactie in het Nederlands schrijf ik in dertig seconden. Typen, nalezen, een paar woorden veranderen, nog eens nalezen, send. Met een even lange reactie in het Engels ben ik al gauw tien minuten bezig. Niet omdat mijn Engels zo belabberd is, maar omdat ik een onverbeterlijke perfectionist ben. "I hope you won’t end up between the two loudest snoring people on the plane!", schreef ik laatst. Wacht… is "loud" nou zo’n bijvoeglijk naamwoord dat je ook als bijwoord mag gebruiken, of niet? "Loudliest snoring people on the plane"? "Most loudly snoring people"? De volgende vijf minuten besteed ik aan het googelen op de regels voor het gebruik van overtrefende trappen van bijwoorden in het Engels, en de uitzonderingen die daarop bestaan. Waarbij ik me dan gelukkig nog kan herinneren dat die dingen in het Engels "superlative" en "adverb" heten, anders had ook dat me nog een minuut of wat gekost. Erg leerzaam allemaal, maar het schrijven van reacties schiet zo natuurlijk niet op. Toch maar Nederlands, dan?

Ten slotte: hoe komt het op de facebook- danwel weblogeigenaar over? Door mijn eigen reactie tegenover mijn Vlaamse collega weet ik dat het nogal pedant kan overkomen als iemand die je moerstaal spreekt opeens in het Engels begint. Omgekeerd kan ik me uit zijn reactie weer voorstellen dat het nogal onbeleefd is om midden in een gesprek van taal te wisselen.

Dus… Engels? Nederlands? Ik kom er niet uit. Mocht u goed advies hebben, reageert u dan vooral. Het maakt niet uit in welke taal.

Als u aan Portugal denkt, denkt u waarschijnlijk niet aan regen. Toch wil er, zeker in de winter, ook in dit land nog wel eens een buitje vallen.

Wat doet een mens als het regent? Een verstandig mens blijft binnen, maar soms moet er nu eenmaal een brief gepost, een brood gekocht, of een lezing gevolgd worden. In zo’n geval gaat een mens dus toch op pad, voorzien van passende regenbeschutting.

In Nederland zijn we nogal van de regenpakken. Op een beetje herfstdag ziet de gemiddelde winkelstraat blauw, rood en geel van de in plastic gehulde Hollanders – het liefst de hele famile in dezelfde kleur. In Portugal doet men daar niet aan. De Portugees is redelijk modebewust, en vertoont zich voor geen goud in zo’n regengedrocht. De Portugees heeft een paraplu.

Bij de eerste druppels hoor je op straat dus floep, floep floep, en heeft iedereen in een oogwenk zijn eigen afdakje boven het hoofd. Dat leidt in drukke winkelstraten nog wel eens tot problemen, want zevenendertig paraplu’s bestrijken nu eenmaal een stuk meer oppervlak dan zevenendertig dicht bij elkaar lopende mensen. Als je er niet snel genoeg bij bent is elk stukje bovenhoofdse ruimte dus bezet, en loop je precies in de naar beneden sijpelende stralen van je buren.

Ik pas me graag aan aan de cultuur waarin ik me bevind. Ook ik gebruik tegenwoordig dus een paraplu. Exe9n ding heb ik echter nooit helemaal begrepen. We zijn als mensheid in staat om iemand op de maan te zetten. We kunnen de hele wereld digitaal verbinden. We maken telefoons waarin driexebnveertig verschillende gebruiksvoorwerpen zijn verwerkt. Waarom, zo vraag ik me af, is het dan niet mogelijk om een paraplu te maken die niet bij de eerste de beste windvlaag omklapt?

Heren paraplumakers, u beseft het misschien niet, maar regen wil nog wel eens gepaard gaan met wind. Zo’n scherm boven je hoofd is daar gevoelig voor. Waarom voorziet u zo’n ding dan van van die lullige aluminium baleintjes? Ik wil roestvrijstalen balken, driepuntsverankeringen en sjorbanden. Ik wil niet bij elke hoek bang hoeven te zijn voor de onverwachte windvlaag die ook paraplu nummer achtenvijftig onbruikbaar maakt. Waarom doet u daar niets aan?

Ik overweeg sterk om toch maar weer op het regenpak over te stappen. Dan maar een Hollander.

Zowel mijn appartement als mijn werkkamer bevinden zich op de vierde verdieping. Makkelijk, zo zou je zeggen, maar aangezien de straat tussen de twee gebouwen in alleen een begane grond heeft moet ik toch de nodige keren per dag omhoog en omlaag.

Gelukkig hebben mijn flat en het instituut waar ik werk allebei een lift. Apparaten waar ik, aangezien ik bijzonder lui ben, graag gebruik van maak. Bovendien: iemand heeft me ooit verteld dat traplopen eigenlijk heel slecht voor je is, en hoewel ik geen idee meer heb wat de reden daarvoor was, wie het me vertelde, en hoe betrouwbaar die bron was, vermijd ik graag elk risico.

Helaas gaat het leven van een liftgebruiker in Portugal niet over rozen. Waar in Nederland ongetwijfeld dikke boeken met veiligheidsvoorschriften bestaan waaraan zelfs de kleinste goederenlift moet voldoen, lijkt het er in Portugal gewoon om te gaan dat je een ding hebt dat omhoog gaat, en als het even kan ook weer omlaag. Hoe dat precies gebeurt en welke doodsangsten de gebruiker daarbij moet uitstaan doen er verder niet veel toe.

De lift in mijn huis is dan ook een angstaanjagend exemplaar. De schokken waarmee het ding op gang en tot stilstand komt geven je het gevoel dat je je in een eftelingattractie bevindt. De plaatjes aan de wand, die beeldend uitleggen wat je vooral nxedet moet doen als je de verdieping van bestemming heelhuids wilt bereiken, zijn ook niet direct bevorderlijk voor een aangename liftervaring.

Nee, dan de lift op mijn werk. Een keurige business-lift, met deuren die elegant openglijden, een aangename versnelling en vertraging, en een nette "ping!" als de bestemming is bereikt. Het enige dat nog ontbreekt is een riedeltje Jan Vayne op de achtergrond. Nou, dat is niet helemaal waar. Iets anders wat vaak onbreekt is de lift zelf.

Niet dat de lift stuk is, of voor onderhoudswerkzaamheden gesloten… Het ding kxf3mt gewoon niet. Stel, bijvoorbeeld, dat u van de tweede naar de vierde verdieping wilt. De lift heeft een knopje met een pijltje omhoog en  een met een pijltje omlaag, dus wat doet u? U drukt op het pijltje omhoog, toch? Daar wilt u immers heen. Nu hangt er boven de lift een paneeltje met daarop twee lampjes: xf3xf3k een met een pijltje omhoog en een met een pijltje omlaag.

Meestal gaat dan een van de twee lampjes branden – laten we zeggen, het pijltje omhoog. Ik interpreteer dat als: "De lift is nu onder u, en komt naar boven." Kennelijk klopt dat ook, want meestal hoor ik na een tijdje de lift langszoeven, gaat het pijltje omhoog uit, en het pijltje omlaag aan. Maar wacht even… Als de lift langszoeft beweegt hij toch nog steeds omhoog? Moet dan niet hetzelfde lichtje blijven branden? En belangrijker: waarom zoeft de lift xfcberhaupt langs als ik erin wil?

Dit proces herhaalt zich meestal een keer of vier. Soms gebeurt er ook gewoon een minuut of langer niets. Je zou verwachten dat er in die tijd mensen in- of uitstappen, maar zo druk is mijn instituut helemaal niet, en vrijwel altijd is de lift uiteindelijk leeg als hij aankomt.

Ik verdenk de liftsoftwareprogrammeurs ervan een goede practical joke uitgehaald te hebben. "Een lift voor theoretische wis- en natuurkundigen? Ha, we zullen ze eens laten zien hoe techniek in de praktijk werkt!"

Ik wil bij dezen de persoon die mij destijds verteld heeft dat traplopen ongezond is dan ook vriendelijk verzoeken zich te melden. Ik krijg graag wat meer uitleg. Ik overweeg namelijk sterk om voortaan toch wat vaker de trap te nemen.

Mijn wasmachine was stuk. Van de ene op de andere dag, en zonder een duidelijke aanleiding. Het ding weigerde opeens gewoon te werken. Als ik de machine aanzette ging het rode lichtje branden, maar daar was dan ook alles mee gezegd. Geen water, geen draaiende trommel, niet eens een klikje van de programmaklok.

Ik keek eens goed naar het apparaat. Zette de aan/uitschakelaar nog eens uit en aan. Controleerde of de kraan open stond. Duwde het deurtje nog eens extra goed dicht. Wiebelde een beetje met de trommel, en keek of er niet ergens een oude sok de boel blokkeerde. Zette de machine nogmaals aan, maar allemaal zonder resultaat.

Gelukkig heb ik een zeer behulpzame huisbaas. Als ik ook maar het kleinste probleem heb komt hij direct opdraven om me te helpen. Goed, daarvoor maak ik dan ook maandelijks een fors percentage van mijn salaris aan hem over, maar toch – je moet het maar treffen. Het feit dat we allebei fysici zijn en op hetzelfde instituut werken komt de bereidwilligheid waarschijnlijk ook wel ten goede. Hoe dan ook, direct na het weekend ging er een e-mailtje de deur uit, en op donderdagavond stond de huisbaas op de stoep. Ik vertelde het verhaal en toonde hem de kapotte machine.

Hij keek eens goed naar het apparaat. Zette de aan/uitschakelaar nog eens uit en aan. Controleerde of de kraan open stond. Duwde het deurtje nog eens extra goed dicht. Wiebelde een beetje met de trommel, en keek of er niet ergens een oude sok de boel blokkeerde. Zette de machine nogmaals aan, en met een vertrouwde klik begon het wasprogramma.

Zoals u weet ben ik een theoretisch fysicus. Mijn huisbaas is een experimentator. Ik denk dat we dat maar zo moeten houden.

De natuur is niet eenvoudig te begrijpen. Laat u niets wijsmaken: wij fysici hebben xf3xf3k geen idee hoe de natuur werkt. Wat we wel kunnen is het opstellen van modellen die de natuur soms in redelijke mate beschrijven. Een zo’n model, het model dat ik bestudeer, is de snaartheorie.

Nu is de snaartheorie behoorlijk ingewikkeld. Het centrale idee, zoals de naam al zegt, is dat de elementarie bouwstenen van ons heelal snaren zijn, en niet – zoals gebruikelijker is om aan te nemen – puntvormige deeltjes. Het vervelende is alleen: aan puntvormige deeltjes valt veel makkelijker te rekenen dan aan snaren. Snaren kunnen trillen, en dat maakt ze lastig. En dus gebruiken natuurkundigen graag het concept van een "effectieve veldentheorie": een benadering van de snaartheorie waarin de snaren vervangen worden door puntdeeltjes.

Nu zijn zulke effectieve veldentheoriexebn nog altijd beslist niet eenvoudig. Als ik een wiskundige vergelijking voor u zou moeten opschrijven die zo’n effectieve veldentheorie beschrijft, dan zou die vergelijking vele termen bevatten en meerdere regels in beslag nemen. Gelukkig zijn er diverse vraagstukken te bedenken waarvoor we maar een klein deel van al die termen nodig hebben. En wat nog mooier is: we kunnen de snaartheorie inperken tot een veel eenvoudiger subsector, die ons precies die relevante termen oplevert! Die subsector wordt de "topologische snaartheorie" genoemd.

De snaren uit de snaartheorie trillen niet in onze drie, maar in maar liefst tien dimensies. Drie van die tien dimensies zijn de dimensies de we om ons heen zien. Een vierde is de tijd, en de andere zes dimensies zijn onderdeel van een ingewikkelde wiskundige constructie die een "Calabi-Yauvarixebteit" wordt genoemd. Stelt u zich een zesdimensionale aardappel voor – zoiets. Wat zegt u, kunt u zich bij een zesdimensionale aardappel niets voorstellen? Maakt u zich geen zorgen: ik ook niet. Hoe dan ook, zulke Calabi-Yauvarixebteiten zijn flink ingewikkeld. En dus vereenvoudigen we ze graag tot zogenaamde "conifolds". Laten we zeggen: zesdimensionale ijshoorntjes in plaats van aardappels.

Aan topologische snaren die trillen op zulke zesdimensionale ijshoorntjes kun je, verbazend genoeg, daadwerkelijke berekeningen doen. Nou ja… Je kunt een eerste-ordebenadering van zulke berekeningen maken. Als je vervolgens tijd en geduld genoeg hebt kun je ook correcties uitrekenen die je vertellen hoe goed die eerste-ordebenadering was. Maar het blijft een gedeeltelijke berekening; het exacte antwoord krijg je nooit helemaal.

Mensen vragen mij vaak: "Wat doe jij nu precies?". Welnu, hier hebt u het antwoord: ik houd me bezig met het gedeeltelijk berekenen van correcties op een vereenvoudiging van een subsector van een benadering van een model van de natuur. Nu is dat nogal een mond vol, dus om het voor de niet-fysicus wat eenvoudiger te houden vatten we dat meestal samen als "het begrijpen van de natuur". Dat ligt toch een stuk lekkerder in het gehoor, vindt u ook niet?

Wanneer ik in een onbekende stad kom ontdek ik die het liefst te voet. Een auto heb ik niet, fietsen is meestal gekkenwerk, vanuit metro’s zie je niets, trams en bussen rijden zelden de toeristische routes, en taxi’s worden al gauw erg prijzig. Kortom: ik loop. En – zoals je dan altijd als een soort van excuus daaraan hoort toe te voegen – het is nog gezxf3nd ook.

Het is leuk om te zien hoe elke stad zijn eigen ongeschreven voetgangerswetten kent. Ik heb u hier al eens gefrustreerd verteld hoe ik in Zweden en Frankrijk tegen iedereen opliep omdat ik mensen rechts wilde inhalen, terwijl men dat daar links deed. Opvallend genoeg passeert men hier in Lissabon ook al links, dus ik begin te vermoeden dat wij Nederlanders de vreemde eend in de bijt zijn. Als er lezers zijn die soortgelijke ervaringen in het buitenland hebben hoor ik het graag.

Iets anders wat in Lissabon erg opvalt is de manier waarop men met voetgangerslichten omgaat. Waar je in Nederland om drie uur ‘s nachts in een uitgestorven woonwijk nog wel eens mensen keurig voor het rode licht ziet wachten is het hier net alsof die lichten er xfcberhaupt niet staan. Met massale burgerlijke ongehoorzaamheid steekt men zodra het maar even kan over.

Dat geldt niet alleen als er geen verkeer aankomt. Ook als er auto’s voor het stoplicht staan te wachten loopt men gerust door, ongeacht de kleur van het eigen licht. En niet alleen jongeren en studenten: ouderen, kinderen, moeders met kinderwagens – iedereen doet het.

Kennelijk is het autoverkeer aan dit gedrag gewend, want ik heb tot nu toe nog geen ongelukken of bijna-ongelukken zien gebeuren. En zelf begin ik me ook aan te passen. Je voelt je toch wat beschaamd als je keurig voor het rode licht staat te wachten terwijl een oud omaatje met rollator en al rustig voor de wachtende auto’s langs oversteekt. Ik ben nog een stuk voorzichtiger dan de meeste Portugezen, en zal dat waarschijnlijk ook wel blijven, maar ik moet bekennen dat ik mijn oversteekgedrag ook steeds meer afstem op de verkeerssituatie in plaats van op de kleur van het licht.

En wie weet, misschien is dat ook juist wel veiliger. Je let in elk geval automatisch beter op in het verkeer. Je moet alleen wel uitkijken voor gewenning. Dus als ik binnenkort in Nederland ben, en u ziet me op het punt staan om vrolijk voor een rij wachtende auto’s te springen, houdt u me dan voor de zekerheid even tegen?

Toen ik enkele dagen na aankomst in Lissabon bij mijn werkgevers informeerde naar de regeling rond ziektekosten, keek men nogal raar op. Mja, er was wel een soort van verzekering voor het geval mij op mijn werk iets overkwam. En verder was er de publieke gezondheidszorg, waar ik waarschijnlijk wel een beroep op kon doen. Maar hoe het nou precies zat? Neuh, daarvan hadden ze eigenlijk geen idee.

Neem dan Nederland. Exe9n basisverzekering voor iedereen. Duidelijk. Makkelijk. En duur, maar goed, je kunt niet alles hebben. In elk geval: als je als buitenlandse werknemer in Nederland aankomt zet je gewoon een kruisje bij "basisverzekering", je zet je handtekening, en klaar is Kees. Of – waarschijnlijker – Jean, Miguel, George of Nkosana.

Handig, dus, die verplichte zorgverzekering. Tot je ervan af wilt… Want als je als Nederlander regelmatig in het buitenland woont en werkt, en daar ook verzekerd bent (jazeker, na wat verder spitten is het me toch gelukt mezelf hier te verzekeren) voel je er weinig voor om ook die maandelijkse honderd euro naar Amersfoort over te maken.

De eerste keer dat ik naar het buitenland vertrok viel het allemaal nog wel mee. Toen was de verplichte zorgverzekering er nog niet, dus ik zegde gewoon mijn lopende verzekering op, vertrok vrolijk fluitend naar Zweden, en twee jaar later van daar naar Frankrijk.

Daarna werd het moeilijker. Mijn positie in Johannesburg begon pas een half jaar na het einde van die in Parijs. Zes maanden naar Nederland dus, en derhalve ook zes maanden verplicht verzekerd. Het verzekeren zelf was geen probleem: dat was een kwestie van het hierboven genoemde kruisje plus handtekening. En een handtekening van mijn vriendin, want aangezien we in hetzelfde huis woonden leek ons een gezamenlijke polis wel zo handig.

Het probleem kwam toen men vervolgens bij de verzekeringsmaatschappij begon na te denken. Meneer Betterthanbad heeft zich in november 2007 bij ons ingeschreven… Meneer Betterthanbad is een Nederlander… Meneer Betterthanbad was voor november 2007 waarschijnlijk xf3xf3k een Nederlander… Meneer Betterthanbad was voor november 2007 niet bij ons ingeschreven… De verplichte zorgverzekering bestond al lang voor november 2007… Ha! Fraude! Meneer Betterthanbad moet een boete betalen voor de periode dat hij niet verzekerd was! Deze gedachtengang kostte de verzekeraar ongeveer acht maanden, en dus kreeg ik toen ik al lang en breed in Johannesburg zat het vriendelijke verzoek om te bewijzen dat ik al die tijd in het buitenland had gewoond en gewerkt.

Goed, een aantal brieven met kopiexebn van salarisstrookjes en Franse verzekeringspapieren later was die knoop ook weer ontward. Direct maar even gevraagd of men mij voor oktober 2008 weer wilde inschrijven, omdat ik dan weer even in Nederland zou wonen. Natuurlijk, geen probleem.

Wel een probleem. Zo bleek, natuurlijk, achteraf. Meneer Betterthanbad was in oktober 2008 helemxe1xe1l niet ingeschreven, ontdekte ik in november, toen ik al lang en breed weer in het buitenland woonde. Mooi, zou je zeggen: een maand gratis in Nederland geleefd – niet moeilijk over doen. Maar dat gaat dus niet, want dan krijgt meneer Betterthanbad over naar schatting een maand of acht een brief in de bus waarin staat dat hij nu toch echt wel in overtreding was en een flinke boete mag betalen.

En dus begon de komische exercitie van het met terugwerkende kracht mogen betalen voor een maand verzekering. Iets waar een verzekeringsmaatschappij graag aan meewerkt, zo zou je zeggen: wxe9l de premie opstrijken, maar niets hoeven uitbetalen. Beter kan niet.

Na toch nog een verrassend groot aantal brieven en telefoontjes kwam er bericht van de verzekering. Het was gelukt: ze hadden met terugwerkende kracht mijn vriendin per 1 november naar Portugal laten verhuizen. Mooi! Behalve dan dat ze iemand hadden moeten inschrijven, niet uitschrijven. En dat het om mij ging, niet om mijn vriendin. En dat mijn vriendin nog gewoon in Nederland woonde.

Dus maar weer gebeld. Verbazenderwijs kostte het maar xe9xe9n telefoontje om deze stap terug te draaien. Maar meneer Betterthanbad inschrijven, daarvoor moesten we toch nog maar even een briefje schrijven. Hadden we dat dan niet al eerder gedaan? Jawel, maar die brief was kwijt, of nooit aangekomen. Hoe dan ook, van meneer Betterthanbad had het computersysteem nog nooit gehoord.

Duidelijk. Behalve dan dat er welgemeten vijf minuten na het bexebindigen van dat telefoongesprek een brief op de mat plofte waarin stond dat de volgens datzelfde telefoongesprek volkomen onbekende meneer Betterthanbad met terugwerkende kracht per 23 september was ingeschreven.

Snapt u het nog? Ik in elk geval niet. Het lijkt erop dat op dit moment mijn vriendin en ik allebei verzekerd zijn. Het enige dat nu dus nog dient te gebeuren is mij met terugwerkende kracht per 1 november weer uitschrijven. Kwestie van xe9xe9n telefoontje of briefje, zou je zeggen…

We houden u op de hoogte.

U merkt misschien niet zo veel van ze, maar ze zijn er nog wel degelijk. Het engeltje op de rechter- en het duiveltje op de linkerschouder.

- Alwxe9xe9r een feestdagenlogje? Hebben we dat niet laatst ook al gedaan?

- Laatst? In 2005, zul je bedoelen. Dat weet toch niemand meer?

- Wel als we er een li…

- Stil! We plaatsen er geen link naar.

- Oh nee? Houd me maar eens tegen!

- Bah… Jij ook altijd! Maar link of geen link – wat is er mis mee om de mensen fijne feestdagen te wensen? Een beetje engel zou dat toch moeten waarderen?

- Doe ik ook wel. Maar het is zo’n onorigineel idee. Er worden deze dagen al zovxe9xe9l kerstlogjes geschreven. Kunnen we het dan in elk geval origineel brengen?

- Tuurlijk. Verzin maar wat.

- …

- Oh ja. En xedk ben niet origineel? Kom op, zeg! Hoe zeggen jullie engelen dat? "Het gaat er niet om hoe je het zegt, maar dat je het meent!" Zoiets?

- Goed. Best. Prima. Een ouderwetse, saaie kerstwens, dan. Uit de grond van mijn hart. En het jouwe… Als duiveltjes tenminste een hart hebben.

- Jazeker. We zijn er niet trots op, maar je leert er mee leven. Kom op, met zijn tweexebn:

PRETTIGE KERSTDAGEN! E. E.N .E.L.K… HUH?

- …wat? Geen gelukkig nieuwjaar?

- Jawel. Volgende week.

- Volgende week? Wou je zeggen dat we dan wxe9xe9r…?

U begrijpt het, deze discussie ging nog wel even door. Ik zal u er niet verder mee vermoeien – de boodschap moge duidelijk zijn. Ook van mijzelf: de allerbeste wensen! Voor de Kerst. En, afhankelijk van wat die twee besluiten, alvast voor 2009. Maar misschien doen we dat volgende week nog wel een keer. Hoe dan ook: fijne feestdagen!

Elk goed idee heeft zijn houdbaarheidsdatum. Neem het cassettebandje: een schitterende uitvinding die het voor hele generaties pubers mogelijk heeft gemaakt om de laatste hits uit te wisselen. Het cassettebandje heeft door de jaren heen een hele ontwikkeling doorgemaakt. Eerst was er het 60-minutenbandje, toen kreeg je het 90-minutenbandje, en later zelfs 100- en 120-minutenbandjes. En ook het materiaal werd beter: ijzeroxide werd chroomdioxide, vervolgens ferrochroom en tenslotte metaalpoeder.

Toch hield de ontwikkeling op. Niet omdat bandjes met een langere speelduur of betere magnetisatie niet meer mogelijk waren, maar eenvoudigweg omdat er betere ideexebn op de markt kwamen. De DVD nam het over, en de meeste cassettebandjes belandden in de kelder.

Uit dit voorbeeld blijkt maar weer hoe lastig het kan zijn om de toekomst te voorspellen. Als ik u in 1988 had gevraagd hoe de geluidsdrager er in 2008 uit zou zien had u waarschijnlijk een geavanceerd microcassettebandje voor me beschreven. Geen CD, MP3-speler of USB-stick. Als ik u in 1958 naar de toekomst van het koken had gevraagd, had u dan de magnetron voorspeld? De toekomst die we ons voorstellen is altijd een gepolijste versie van het heden, nooit de werkelijke toekomst die het gevolg is van radicaal nieuwe ideexebn.

Nog een voorbeeld: het spaarbankboekje. Kunt u zich het nog herinneren? Vroeger, als je een bankrekening opende, kreeg je een boekje mee naar huis. In dat boekje werd met de hand geschreven hoeveel geld je had, en steeds als je geld stortte of opnam werd op de volgende regel in je boekje het nieuwe saldo genoteerd.

Als ik u in 1978 had gevraagd hoe sparen anno 2008 eruit zou zien, wat had u dan geantwoord? U had zich waarschijnlijk een gemoderniseerd spaarbankboekje voorgesteld. Misschien een boekje waarin niet meer met de hand geschreven werd, maar waarin een machine dat voor je deed. Misschien zelfs een boekje met een magnetisch opslagmechanisme – een beetje zoals een cassettebandje.

In de praktijk is het natuurlijk allemaal heel anders gegaan. We kregen computers, internetrekeningen, pinpassen, creditcards, enzovoort. Heel de wereld gebruikt die dingen nu, en het spaarbankboekje is in de vergetelheid geraakt.

Heel de wereld? Nee… Er is xe9xe9n klein landje in het zuiden van Europa waar dapper weerstand wordt geboden tegen al die ontwikkelingen. Want wat kreeg ik toen ik hier als nieuwe inwoner van Lissabon twee weken geleden een bankrekening opende? Jawel, een spaarbankboekje! Precies het boekje dat u zich in 1978 zou hebben voorgesteld. Als ik naar de bank ga stop ik niet mijn pinpas in een automaat. Nee, ik vouw mijn boekje open op de juiste pagina en stop het in een grote machine. Die leest dan de magneetstrip op het boekje, en print de laatste saldowijzigingen. Het allermooiste komt als de bladzijde vol is: dan krijg ik keurig het boekje terug met het verzoek om even het blaadje om te slaan zodat ook de laatste paar regels geprint kunnen worden.

Ik moet bekennen: ik vind het prachtig. Ik waan me in de gefantaseerde toekomst van een bankemployxe9 uit de jaren zeventig. Als ik straks in de winkel ook nog die microcassettebandjes zie liggen is het plaatje helemaal compleet.